Redactionele autonomie: een illusie?

De verschillende media waren vroeger onderhevig aan politieke invloed. Kranten waren gekoppeld aan politieke instanties en de openbare omroep werd integraal gefinancierd door de overheid. Het merendeel van wat in de kranten verscheen was dan ook verre van neutraal en ook op televisie liet de overheid soms zijn invloed gelden. Aan alle mooie liedjes komt een einde en de tijd dat media afhankelijk waren van politieke instellingen, is voorbij. Sommigen gaan er dan ook vanuit dat nu de inmenging van de overheid is weggevallen, dat er overal redactionele autonomie bestaat, maar niets is minder waar.

De politieke tussenkomst heeft plaats moeten maken voor de economische inmenging. Winstbejag staat nu meer dan ooit centraal. Concreet betekent dit dat kijkcijfers en oplagecijfers in het middelpunt van de belangstelling staan. Daar waar de missie van een hoofdredacteur vroeger bestond uit het vrijwaren van de kwaliteit, staat nu vooral het verhogen van kijk –en oplagecijfers bovenaan de agenda.

Bijgevolg gaat men dan ook de redactionele lijn van een medium aanpassen aan de wensen van de gebruiker. Er vinden allerhande marktonderzoeken plaats om te achterhalen wat de gebruiker wenst. Aan de hand van marketingstrategieën tracht men dan om een zo groot mogelijk marktsegment te bereiken. Want hoe meer gebruikers, hoe hoger de inkomsten. Wat echter nog belangrijker is, is hoe meer gebruikers, hoe aantrekkelijker het medium wordt voor de adverteerder. Een medium gaat zich dus schikken naar de wensen van anderen om een zo groot mogelijke winst te genereren.

Deze manier van werken heeft duidelijke gevolgen voor de journalisten die werkzaam zijn binnen een bepaalde redactie. Aangezien journalisten functioneren binnen een systeem, zal hun handelen in grote mate beïnvloed worden door de veranderingen die optreden binnen dit systeem.  Zij kunnen dus niet langer vrijuit schrijven, en moeten zich ook aanpassen aan de wil van de gebruikers en van de adverteerders. Een mooi voorbeeld hiervan vonden we onlangs terug op de site nieuwereporter.nl. Aan de hand van een uitgelekte mailwisseling kon men afleiden dat het magazine Delicious liever geen kritiek uit op zijn adverteerders, omdat men vreest dat zij anders hun geld bij de concurrentie zullen investeren. De druk die uitgaat van de economische sector mag dus niet onderschat worden.

De oprichting van de Werktitel is een uitgelezen voorbeeld van hoe sommigen aan de commerciële druk trachten te ontsnappen. Journalisten die voor dit initiatief werken, willen vrij kunnen schrijven, zonder dat ze daarbij richtlijnen en beperkingen krijgen opgelegd van uitgevers, mediamagnaten of politieke instanties. Deze groep, onder leiding van George Timmerman, is van mening dat men op deze manier de geloofwaardigheid en de kwaliteit van de media opnieuw zal kunnen opkrikken. Of dit nog mogelijk is, zal de toekomst moeten uitwijzen.