Vrouwen in het audiovisuele nieuws: een beeld dat nauwelijks verandert.

De emancipatiestrijd heeft het vrouwelijk geslacht op verscheidene gebieden al veel opgeleverd, jammer genoeg niet op het vlak van media. De representatie van de vrouw blijft echter  een heikel onderwerp, maar de onderzoekstraditie is niet nieuw. ’Mediated popular culture’ was het eerste werk dat dit thema z’n twintig jaar geleden aansneed. Ondertussen heeft niet alleen de maatschappij enkele prangende metamorfoses ondergaan, maar ook het beeld en de participatie van de vrouw zijn onderhevig geweest aan enkele veranderingen.

Vrouwen maken een belangrijk deel uit van de populatie. Aangezien ze zo een vijftig procent uitmaken van de bevolking, hebben ze recht op een degelijke vertegenwoordiging in de media.
Een aantal onderzoeken tonen aan dat er geen gebrek is aan vrouwen in de media, maar dat de manier waarop ze aan bod komen zelden neutraal is. Vrouwen komen wel genoeg aan bod op het scherm, maar zelden op de juiste plaats.  Slechts met mondjes maat worden er  beelden voorgeschoteld van vrouwen die beschikken over macht en die mondig zijn. Er zijn nochtans genoeg vrouwelijke experten en vrouwen die een hoge functie bekleden. Tuchman verwoordde dit in 1978 reeds als ‘the symbolic annihilation of women’, wat inhoudt dat vrouwen zo goed als geen rol spelen binnen de mediasector. De boodschap die voorvloeit uit de symbolische annihilatie van vrouwen is dat ze niet belangrijk zijn. Hun intellect, vaardigheden, perspectieven, ideeën en prestaties verliezen aan waarde doordat vrouwen vaak onzichtbaar zijn in het nieuws.

In nieuws -en actualiteitsprogramma’s komen vrouwen maar zelden aan het woord en ze staan weinig centraal in de belangstelling. Wanneer een vrouw dan toch het woord neemt, dan krijgt ze volgens de onderzoeksresultaten maar een halve minuut spreektijd. Een man daarentegen spreekt meer dan een minuut.
Maar vrouwen moeten niet alleen de duimen leggen voor mannen op het gebied van spreektijd. Opnieuw tonen verscheidene onderzoeksresultaten aan dat vrouwen op geen enkel gebied de berichtgeving domineren. Ze zijn zowel als journalist en als nieuwspersoon minder aanwezig dan mannen. In het kernnieuws zijn ze nog minder zichtbaar dan in het ‘ander’ nieuws. Binnen het journaal worden de traditionele rollenpatronen dus nog steeds gehandhaafd. Mannen worden niet alleen meer getoond, maar ze worden ook op een meer gevarieerde manier weergegeven. Vrouwen worden voornamelijk geplaatst bij het ‘zachte’ nieuws zoals cultuur en welzijn, terwijl mannen nog steeds meer aan bod komen in het ‘harde’ nieuws, dat onder andere handelt over politiek en economie.

De verklaring voor de ondervertegenwoordiging van vrouwen in het audiovisueel journaal moet volgens onderzoekers niet ver gezocht worden. Fiske is ervan overtuigd dat nieuws verbonden is met de activiteiten van de publieke sfeer. De afwezigheid van vrouwen in die publieke sfeer en hun gebrek aan status als deskundigen geven de nieuwsmedia een kant en klare rechtvaardiging voor de afwezigheid van vrouwen in de nieuwsprogramma’s. Anderen zeggen dan weer dat dit gewoonweg voorvloeit uit het feit dat vrouwen niet als nieuwswaardig worden beschouwd.

Hoe dan ook, wat de verklaring ook moge wezen, het blijft een feit dat vrouwen een achterstand hebben opgelopen en dat ze deze dringend moeten inhalen. Een quote uit het Global Media Monitoring Project van 2000 (p.5) zegt ons waarom:

‘Women’s participation in the news has long been considered a critical media issue. The media after all are the main setters of public agenda – and they choose what they consider important enough to be news. So what does women’s limited visibility in the news say about their importance?’