Online kranten, de kopzorg van elke uitgever?

De papieren krant vervult sinds jaar en dag een rituele functie voor de lezer en het is juist daarom dat ze nog bestaat. Op de trein, op de bus, bij het ontbijt, tijdens de lunchpauze: het zijn allemaal momenten waarop vele mensen de krant bovenhalen.

Vroeger had een uitgever slechts twee zaken waar hij rekening mee moest houden: de oplagecijfers en de reclame-inkomsten. Indien hij deze factoren kon handhaven, dan was de toekomst van de krant verzekerd. De verkoop blijkt een relatief stabiel onderdeel te vormen, waarbij er af en toe eens een daling en een stijging optreedt, en die goed is voor 70% van de inkomsten. Reclame is dan weer een ander paar mouwen. De krant krijgt nu op dit vlak niet alleen concurrentie van andere media, zoals televisie en internet, maar lijdt ook onder de crisis. De reclame-inkomsten dalen onder invloed van de economische recessie, maar ook door het verschuiven van rubrieksreclame naar het internet. Het is dus uitermate belangrijk om te beschikken over een goed uitgebouwde lezersmarkt, aangezien de reclamecijfers onderhevig zijn aan verschillende factoren en sneller dalen.

Maar door de revolutie van het internet en het ontstaan van online kranten, is daar nog een derde kopzorg bijgekomen. Moet een uitgever investeren in zijn online krant of moet hij zijn papieren krant blijven verdedigen? Het is namelijk zo dat men bij de online krant enkel inkomsten genereert door het plaatsen van advertenties. De lezer betaalt dus niet voor de content die hij online kan raadplegen en daar schuilt nu juist het probleem. De huidige generatie leeft in een cultuur, waar free content als vanzelfsprekend wordt beschouwd, dus waarom zouden ze betalen voor de papieren krant, als ze die gratis online kunnen inkijken. Zo komen we in een vicieuze cirkel terecht want iedereen gaat online de krant lezen en als gevolg daarvan dalen de inkomsten van de papieren krant. Dat heeft dan op zijn beurt repercussies voor de redactie want zij moeten het dan stellen met minder journalisten en dat brengt dan weer de diversiteit en de kwaliteit in het gedrang.

Er zijn verschillende opties om deze trend tegen te gaan, maar de vraag is of ze wel haalbaar zijn. Zo zou men bijvoorbeeld de papieren krant kunnen afschaffen, maar dan loopt men het risico om de doelgroep die ze nu bereiken, kwijt te raken. Er zou wel een grote kost wegvallen, namelijk het drukken en distribueren van de krant, maar men zou ook het grootste deel van de inkomsten verliezen. Voor de Vlaamse kranten is dit geen optie.
Men zou de online content ook betalend kunnen maken, maar door onze gratis cultuur zal ook deze vlieger niet opgaan. Wel opmerkelijk is dat Murdoch er met zijn Wall Street Journal wel in geslaagd is om zijn krantensite betalend te maken. Het feit dat hij dit kon realiseren, heeft alles te maken met de unieke waarde van de berichtgeving van de Wall Street Journal. Over dergelijke exclusieve nieuwswaarde beschikt onze Vlaamse pers niet.

Het staat wel als een paal boven water dat kranten ook hun online activiteiten goed moeten verzorgen en zo komen we bij het volgende dilemma terecht. Hoeveel werkkrachten moet een uitgever toewijzen aan een medium dat amper geld opbrengt?
Het merendeel van de Vlaamse kranten laat journalisten zowel voor de papieren als voor de online versie werken. Maar op die manier komen journalisten onder tijdsdruk te staan, want ze moeten niet alleen hun stuk schrijven voor de papieren krant, maar ze moeten ook hun bijdrage leveren voor de online krant. Het gevolg van daarvan is het dilemma van snelheid versus kwaliteit. Één van de eigenschappen van het online medium is dat het voortdurend up to date moet zijn, dus van zodra er een nieuwtje binnenloopt, moet men het op de site publiceren om de concurrentie voor te zijn. Dit zorgt er echter voor dat journalisten hun bronnen niet meer gaan controleren en op die wijze zet men de geloofwaardigheid van de online krant op het spel.

De vraag is dus of men in de toekomst een nieuw businessmodel zal kunnen opstellen zodat de online activiteiten rendabel worden.